Mu gihe muri Tanzania bitegura amatora rusange y’Umukuru w’Igihugu n’ay’abagize Inteko Ishinga Amategeko, amahirwe arahabwa Perezida Samia Suluhu Hassan kuko abanyapolitiki bakomeye bari guhatana bakomanyirijwe.

Muri aya matora ateganyijwe tariki ya 29 Ukwakira 2025, Perezida Samia, azaba ahanganye n’abakandida 16, barimo Kunje Ngombale w’ishyaka AAFP, Hassan Almas uhagarariye wa NRA, Coaster Kibonde wa Chama Cha Makini, Doyo Hassan Doyo wa NLD n’abandi batavuga rumwe n’ubutegetsi.

Tundu Lissu uyobora ishyaka CHADEMA rya mbere rikomeye mu mashyaka atavuga rumwe n’ubutegetsi, yangiwe kwiyamamaza kubera ibirego ashinjwa bya ruswa no gushaka guhungabanya umutekano w’igihugu. Yabifungiwe muri Mata 2025.

Si uwo gusa, kuko Luhaga Mpina uyobora ishyaka rya kabiri rikomeye ritavuga rumwe n’ubutegetsi rya ACT-Wazalendo, na we yangiwe kwiyamamaza ku mwanya wa Perezida biturutse ku makimbirane yagiranye n’abanyamuryango bakuru.

Tariki ya 27 Kanama ni bwo Komisiyo y’amatora (INEC) yatangaje ko Luhaga Mpina atemerewe kwiyamamaza mu matora ateganyijwe kuri uyu wa Gatatu, ko kandidatire ye itubahirije amategeko agenga ishyaka rye, ariko ACT-Wazalendo yajuririye, tariki ya 11 Nzeri urukiko rumwemerera kwiyamamaza.

Nyuma y’amasaha 96 gusa, ibintu byasubiye irudubi, kuko urukiko rw’ubujurire rwatesheje agaciro kandidatire ya Luhaga nyuma y’ubujurire bw’Ubushinjacyaha Bukuru. Komisiyo y’amatora yahise imukura ku rutonde rw’abahatanira umwanya wa Perezida.

Samia Suluhu Hassan w’imyaka 65, yabaye Perezida wa mbere w’umugore wa Tanzania mu 2021, nyuma y’urupfu rutunguranye rwa Dr. John Pombe Magufuli wari umaze igihe gito atangiye manda ya kabiri.

Mu byo uyu mugore yashyize imbere ubwo yajyaga ku butegetsi, harimo kongera gufungurira amarembo abashoramari b’abanyamahanga, ndetse agarura umwuka mwiza hagati y’Igihugu cye n’imiryango mpuzamahanga nka Banki y’Isi n’Ikigega Mpuzamahanga cy’Imari (IMF).

Mu migambi ishyaka CCM rifite harimo guteza imbere ibikorwa remezo n’ubukungu, mu gihe amashyaka atavuga rumwe n’ubutegetsi yo agaragaza ko hakenewe impinduka mu miyoborere, uburenganzira bwa muntu n’uruhare rw’abaturage mu gufata ibyemezo.

Abaturage basaga miliyoni 37, barimo ibihumbi 200 baba mu mahanga biyandikishije gutora kuri nshuro, bitandukanye na miliyoni 15 zatoye mu matora aheruka yabaye mu 2020, aho Dr. Magufuli yahigitse Tundu Lissu, agira amajwi 84,4%.

Ni amatora kandi azagenzurwa n’indorerezi zihagarariye umuryango wa Afurika y’Amajyepfo (SADC), iz’uwa Afurika y’Iburasirazuba (EAC) zirimo Visi Perezida wa Komisiyo y’Amatora y’u Rwanda, Habimana Kizito. Zizaba zifite inshingano zo kugenzura imigendekere y’amatora no gutanga raporo y’ibyabereyemo.

Nubwo bimeze bityo aya matora yagiweho impaka nyinshi, bamwe badatinya kuvuga ko Perezida Samia atagiye guhatana, ahubwo ko agiye kwimikwa bitewe n’uko Tundu Lissu na bagenzi be batemerewe kwiyamamaza.