skol

U Bufaransa buzaburanisha Abanyarwanda batatu na Charles Onana mu mwaka utaha

Yanditswe: Thursday 25, Dec 2025

featured-image

Ubutabera bw’u Bufaransa mu mwaka utaha buzaburanisha imanza z’Abanyarwanda batatu bakurikiranyweho uruhare muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 na Charles Onana wahamijwe icyaha cyo guhakana no gupfobya Jenoside.

Umunyamategeko Richard Gisagara waburaniye abaregera indishyi mu manza z’Abanyarwanda baburanira mu Bufaransa, ku wa 24 Ukuboza 2025 yatangarije Televiziyo y’u Rwanda ko mu Banyarwanda bazaburanishwa harimo babiri bazaba baburana ubujurire.

Nk’uko uyu munyamategeko yabisobanuye, muri Gashyantare 2026 urugereko rw’ubujurire rw’Urukiko rwa Rubanda rw’i Paris ruzatangira kuburanisha ubujurire bwa Muhayimana Claude wakatiwe igifungo cy’imyaka 14 mu 2021.

Muhayimana yavukiye mu yahoze ari Perefegitura ya Kibuye mu Burengerazuba bw’u Rwanda mu 1961. Mu gihe cya Jenoside, yari umushoferi w’imodoka ya Guest House. Yahungiye mu Bufaransa, ahabwa ubwenegihugu mu 2010.

Tariki ya 16 Ukuboza 2021, urugereko rubanza rw’iremezo rw’Urukiko rwa Rubanda rw’i Paris rwahamije Muyahimana ubufatanyacyaha muri Jenoside no mu byaha byibasiye inyokomuntu, rumukatira igifungo cy’imyaka 14 nyuma yo kwemeza ko yatwaraga Interahamwe zabaga zigiye kwica Abatutsi.

Me Gisagara yasobanuye ko muri Kamena 2026, urugereko rw’Ubujurire rw’Urukiko rwa Rubanda rwa Paris ruzaburanisha ubujurire bwa Dr. Rwamucyo Eugène wabaye Umuyobozi w’Ishami ry’iyahoze ari Kaminuza Nkuru y’u Rwanda rishinzwe ubuvuzi.

Dr. Rwamucyo wari n’umuganga i Butare, yatangiye kuburana tariki ya 1 Ukwakira 2024, ashinjwa ibyaha bya jenoside n’ibyaha byibasiye inyokomuntu, byakorewe mu yahoze ari Perefegitura ya Butare.

Tariki ya 30 Ukwakira 2024, uru rukiko rwakatiye Dr. Rwamucyo igifungo cy’imyaka 27 nyuma yo kumuhamya icyaha cya jenoside, kuba mu mugambi wo gukora jenoside n’ibyaha byibasiye inyokomuntu ariko ntiyemeye imikirize y’urubanza.

Kuva mu Ugushyingo kugeza mu Ukuboza 2026, urugereko rubanza rw’iremezo rw’Urukiko rwa Rubanda rwa Paris ruzatangira kuburanisha Safari Madjaliwa ukekwaho uruhare muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, mu yahoze ari Perefegitura ya Gitarama.

Madjaliwa wabaye umucuruzi, ashinjwa gutanga amabwiriza yo kwica Abatutsi ubwo yagenzuraga bariyeri ya Bigega yari izwi nka ‘Chez Premier’ mu majyepfo y’u Rwanda, hagati ya Mata na Nyakanga 1994.

Abatangabuhamya bavuga ko bamubonye mu gihe cya Jenoside afite imbunda n’intwaro gakondo zirimo ubuhiri, umukoro, inkoni n’agashoka, yifashishaga mu kwica Abatutsi.

Polisi y’u Bufaransa yamufatiye muri Saint-Pierre-des-Corps i Paris muri Nyakanga 2023. Mu Ukwakira 2024 ni bwo ubutabera bw’iki gihugu bwanzuye ko azaburanishwa n’Urukiko rwa Rubanda.

Mu gihe u Bufaransa bukomeje gutera intambwe nziza yo guha ubutabera abazize Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, hari Abanyarwanda bakomeje ubukangurambaga bugamije kuyihakana no kuyipfobya, bafatanyije na bamwe mu banyamahanga.

Mu bamaze igihe kinini bahakana, bakanapfobya jenoside harimo umwanditsi w’ibitabo ufite ubwenegihugu bw’u Bufaransa na Cameroon, Charles Onana.

Tariki ya 30 Ukwakira 2019, Onana yasohoye igitabo gifite umutwe ugira uti “Rwanda, la vérité sur l’Opération Turquoise: Quand les archives parlent”, cyemeza ko nta mugambi wa Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 wabayeho, nyamara ibimenyetso byinshi bishimangira ko wabayeho.

Onana yajyanywe mu rukiko tariki ya 7 Ukwakira 2024 kubera iki gitabo, mu Ukuboza k’uwo mwaka ahamywa icyaha cyo guhakana no gupfobya jenoside. Urukiko rwamutegetse gutanga ihazabu y’Amayero 7400 mu minsi itarenze 120. Damien Serieyx wakosoye iki gitabo we yaciwe ihazabu y’Amayero 5000.

Urukiko rwasobanuye ko icyakoze, Onana na Serieyz babaye bishyuye iyi hazabu mu gihe kitarenze iminsi 30, bagabanyirizwaho 20% ariko agabanywa ntagomba kurenga Amayero 1500.

Onana na Serieyx kandi bategetswe guha indishyi y’ibihumbi 11 by’Amayero imiryango itandukanye yatanze ikirego, arimo 1000 bazaha IBUKA France, 2000 azahabwa LICRA, 2000 azahabwa CRF, 2000 bazaha CPCR, 2000 bazaha Survie, 1000 bazaha FIDH na 1000 bazaha LDH.

Me Gisagara yatangaje ko urubanza rw’ubujurire rwa Onana ruzaba muri Gashyantare 2026, kandi ko ruzaba ari urw’amateka bitewe n’uko hari abantu benshi bashyigikiye uyu mwanditsi barimo abishyuwe n’ubutegetsi bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo.

Umubano wa Onana na Leta ya RDC ushingiye ku kuba amaze igihe kinini ayifasha gushinja u Rwanda gufasha umutwe witwaje intwaro wa M23 ugenzura ibice byinshi byo mu ntara ya Kivu y’Amajyaruguru na Kivu y’Amajyepfo.

Impungenge ku manza zitinda

Me Gisagara yasobanuye ko kuva umubano w’u Rwanda n’u Bufaransa wazahuka, u Bufaransa bwiyemeje kujya buburanisha imanza ebyiri z’Abanyarwanda bakekwaho uruhare muri jenoside.

Uyu munyamategeko yagaragaje ko kuba mu mwaka utaha hazaburanishwa imanza eshatu ni intambwe nziza, ariko ko urugendo rwo kuzapfundikira imanza zose ziri mu nzira rukiri rurerure kuko ubutabera bw’u Bufaransa bufite dosiye z’Abanyarwanda zigera kuri 30.

Ati "Ku manza ebyiri cyangwa eshatu ku mwaka, mfite impungenge ko imanza zose atari ko zizaburanishwa. Abenshi muri bo barashaje, bafite imyaka 50, 60 cyangwa irenga iyo. Bitinze, dushobora kuzahura n’ikibazo, aho bizatangazwa ko badafite ubushobozi bwo kuburana.”

Me Gisagara yatangaje ko hakomeje ubukangurambaga busaba ko imanza z’Abanyarwanda bakekwaho jenoside zakwihutishwa, aho bishoboka dosiye zigahuzwa, ati “Ariko urugendo ruracyari rurerure. Mfite impungenge ko kuri uyu muvuduko, hari abatazaburanishwa.”

Impungenge za Me Gisagara zishingira ku ngero zikomeye. Mu 2023, abacamanza b’Urwego Mpuzamahanga Rwashyiriweho Gukora Imirimo y’Insigarira y’Inkiko Mpanabyaha (IRMCT) bafashe umwanzuro wo guhagarika urubanza rwa Kabuga Félicien wateye inkunga jenoside.

Uru rwego rwasobanuye ko Kabuga w’imyaka 88 adafite ubushobozi bwo kuburana bitewe n’indwara arwaye ziterwa n’izabukuru, zirimo iyo kwibagirwa. Rwategetse ko afungurwa adahamijwe ibyaha cyangwa ngo agirwe umwere ariko kugeza ubu aracyafunzwe kuko yabuze igihugu kimwakira.

Mu gihe u Bufaransa bwakomeza kugendera ku muduvuko buriho wo kuburanisha imanza ebyiri cyangwa eshatu, zose zazava mu rugereko rubanza rw’iremezo rw’Urukiko rwa Rubanda mu myaka iri hagati ya 10 na 15, hazamo ubujurire ikiyongera.

Urubanza rw’ubujurire rwa Muhayimana Claude ruteganyijwe muri Gashyantare 2026

Muri Kamena 2026, Dr. Rwamucyo azatangira kujuririra igihano yakatiwe

Charles Onana wahamijwe icyaha cyo guhakana no gupfobya jenoside na we azajurira muri Gashyantare 2026

Me Gisagara Richard afite impungenge z’uko bamwe mu Banyarwanda bakekwaho uruhare muri jenoside bari mu Bufaransa batazaburanishwa

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Who are you?

Amategeko n'amabwiriza birkurikizwa