Iran yavuze ko irimo kwiga ku mushinga w’amasezerano yo kurangiza intambara yashojweho na Israel ifatanyije na Leta Zunze ubumwe za Amerika, ikaza guteza ihungabana rikomeye mu bukungu bw’isi.

Iran yatangaje ko irimo kwiga ku mushinga w’amasezerano Amerika yayihaye kugirango barangize intambara imaze iminsi ibashyamiranyije, ariko ikaba hakiri urujijo ku busabe bwa Amerika ko Iran igomba guhagarika ikorwa ry’ibitwaro kirimbuzi no gufungura umuhora wa Hormuz. Umuvugizi wa Minisiteri y’ububanyi n’amahanga wa Iran yavuze ko Iran iri butange igisubizo cyayo. Donald Trump we yavuze ko yizeye ko Iran ikeneye amasezerano.

Yagize ati: "Barashaka kumvikana, twagiranye ibiganiro byiza mu masaha 24 ashize, kandi hari ikizere kinshi ko dushobora kugera ku mwumvikano".

Umunsi wabanjije Trump yari yahagaritse umushinga wari wiswe "project freedom" wari ugamije gufungura umuhora wa Hormuz, avuga ko ibiganiro biri kugenda neza.

Ese ni ibiki bikubiye mu mushinga w’amasezerano Amerika ishaka gusinyana na Iran?

Ikinyamakuru cyo muri Amerika, Axios, gitangaza ko impande zombi zirimo kubona ibintu kimwe ku mushinga wa Amerika w’amasezerano. Muri aya masezerano, Iran igomba kwemera guhagarika gucura intwaro kirimbuzi kandi igahagarika gutunganya ubutare bwa Uranium bukoreshwa muri ibi bisasu mu gihe cy’imyaka 12 nibura.

Iran imaze imyaka ifatiwe ibihano na Amerika aho mu mwaka wa 2015 ibihano bimwe byakuweho nyuma yo gusinyana amasezerano na perezida Obama ariko bikaza gusubizwaho ubwo Donald Trump yafataga ubutegetsi.

Nawe uzi itandukaniro riri hagati y’aya masezerano ya Obama ndetse n’aya ya Trump, gusa ikizwi ni uko kuva ibi bihano byafatwa amafaranga ya Iran yafatiriwe n’amabanki menshi hirya no hino ku isi.

Ibiro ntaramakuru bya Reuters kuri uyu wa Kane byatangaje ko bifite amakuru yatanzwe n’umuntu wegereye cyane ibi biganiro, avuga ko ibiganiro bya Amerika byari biyobowe n’intumwa ya Trump Steve Witkoff n’umukwe we Jared Kushner. Impande zombi ziramutse zemeje amasezerano y’ibanze, ibyo byatangirana n’iminsi 30 y’ibiganiro birambuye kugira ngo habeho amasezerano yuzuye.

Amasezerano yose azahagarika amakimbirane ya Amerika na Irani, akureho ibihano bya Amerika kandi arekure amafaranga ya Irani yahagaritswe. Azaba arimo kandi imipaka imwe n’imwe kuri gahunda ya Irani ku ikoresha n’ikorwa ry’ ibisasu bya kirimbuzi, hibandwa ku burenganzira yemerewe n’umuryango w’abibumbye ushinzwe kugenzura ibisasu bya kirimbuzi.

Uyu mutangabuhamya ntabwo avuga ku byifuzo byinshi by’ingenzi Washington yakoze mu bihe byashize, ibyo Irani yanze, nko kugabanya gahunda ya misile ya Irani no guhagarika inkunga yayo ku mitwe yitwaje intwaro mu Burasirazuba bwo Hagati.

Ikindi atavuzeho ni bubiko bwa Irani buriho burenga ibiro 400 (900lb) bya uranium ifite byatunganyijwe kugera ku rwego rwo kuba byacurwamo intwaro kirimbuzi.

Minisitiri w’Intebe wa Isiraheli, Benjamin Netanyahu, wari inshuti ya Trump, yavuze ku wa gatatu ko abayobozi bombi bemeranyije ko uranium yose ikungahaye igomba gukurwa muri Irani kugira ngo ikumirwe gukora igisasu cya kirimbuzi.

Amerika na Isiraheli bateye ibisasu ku bigo bya kirimbuzi bya Irani mu kwezi kwa Kamena gushize mu ntambara yamaze iminsi 12, nyuma yaho Trump yavuze ko gahunda ya kirimbuzi ya Tehran yashenywe. Igice kinini cy’ububiko bwa uranium ikungahaye kiracyari muri ibi bigo bya kirimbuzi byashenywe.

Tehran irahakana ko ishaka kugura intwaro za kirimbuzi. Ishimangira ko gahunda yayo ari iyo guteza imbere abaturage nk’uko byemewe n’amategeko agenga amasezerano yo kudacura no kudakwirakwiza ibisasu kirimbuzi.

Ese Iran izemera aya masezerano?

Iran ntabwo irasubiza ku mugaragaro icyifuzo cya nyuma cya Amerika. Ariko, bamwe mu bayobozi ba Irani barabyanze.

Umudepite wa Irani Ebrahim Rezaee, umuvugizi wa komite ikomeye ya politiki y’ububanyi n’amahanga n’umutekano w’igihugu mu nteko ishinga amategeko, yavuze ko iyi nyandiko ari "urutonde rw’ibyifuzo by’Abanyamerika kuruta ukuri".

Umuvugizi w’Inteko Ishinga Amategeko ya Irani Mohammad Bagher Ghalibaf yasaga n’useka amakuru avuga ko impande zombi zari hafi yo kumvikana, yandika ku mbuga nkoranyambaga mu Cyongereza ko "Operation Trust Me Bro yananiwe."

Resul Serdar Atas wa Al Jazeera, ukorera i Tehran, ku wa Kane yavuze ko Iran ikomeje gusuzuma icyifuzo cya Amerika, nyuma y’aho biteganijwe ko hazatangwa igisubizo ku bahuza ba Pakisitani nyuma y’uyu munsi.

Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga ya Pakisitani yavuze ku wa Kane ko yishimiye inkuru y’amasezerano ashobora kuba hagati ya Irani na Amerika, yongeraho ko itazatangaza andi makuru muri iki gihe.

Yagize ati: "Nk’abunzi, ntituzatakaza icyizere cy’impande zombi duhishura amakuru arambuye".

Atas yagize ati: “Abanya-Irani bavuga ko, muri iki gihe, badakora ibiganiro kuri gahunda yabo y’intwaro kirimbuzi; ahubwo ni ukurangiza intambara ku mpande zose.”

Yongeyeho ko Tehran ishaka garanti itaziguye iturutse mu Nama y’Umutekano ya Loni, gukuraho ibihano no gufungura Umuhanda wa Hormuz.

“Ibyo nibigerwaho, mu cyiciro cya kabiri, biteguye kuganira kuri gahunda yabo yo gukora intwaro kirimbuzi.”

Almigdad Alruhaid wo muri Al Jazeera yatangaje ari i Tehran kuwa kabiri ko Irani yashyizeho “umurongo utukura ukomeye” kuri dosiye ya kirimbuzi. Yagize ati: “Gahunda yo gukungahaza kirimbuzi ntabwo ishobora kuganirwaho.”

Nk’uko uwahoze ari Umunyamabanga wungirije wa Leta Zunze Ubumwe za Amerika, Mark Kimmitt, yatangaje ko, icyifuzo cya Trump cy’uko Irani ihagarika gutunganya uranium atari ukuri kandi bishoboka ko Tehran itazabyemera.