skol
fortebet

Ni iki gituma imibu iruma abantu bamwe cyane kurusha abandi?

author-image

Yanditswe na: ISIMBI Estella
Kuwa: Friday 10, Jul 2026

Ni iki gituma imibu iruma abantu bamwe cyane kurusha abandi?

Sponsored Ad

skol

Ndi umuntu ukurura cyane imibu

Aho naba ngiye hose mu biruhuko byo mu mpeshyi, hari ikintu kimwe mpora nzi neza: imibu izandya byanze bikunze. Ndasigara mfite ibibyimba binini, bishya cyane kandi bikamara ibyumweru byinshi.

Mu gihe abandi turi kumwe bo batarumwa n’umubu n’umwe. Ndetse n’abarumwa, akenshi basigarana akadomo gato gatukura gusa. Inshuti zanjye zikunda kunsetsa zivuga ko amaraso yanjye ari "aryoshye cyane" ku mibu.

Biragaragara ko bishobora kuba bifite ishingiro. Imibiri yacu irekura ibimenyetso byinshi bya kamere, harimo umwuka duhumeka n’impumuro y’umubiri, bigena uko umuntu akurura imibu. Hari abantu ibyo bimenyetso byabo bikurura cyane imibu. Dore uburyo butatu imibu idukurikirana.

1. Dioxyde de carbone (CO₂) ituma imibu ikumenya

Imibu y’ingore ni yo yonyine iruma abantu. Ikeneye amaraso kugira ngo ibone poroteyine ifasha amagi yayo gukura.

Imibu ikoresha amaso n’impumuro kugira ngo imenye umuntu ishaka kuruma, ndetse ishobora kumubona iri nko muri metero 10.

Kimwe mu bimenyetso ikurikira ni dioxyde de carbone (CO₂) dusohora mu mwuka duhumeka no ku ruhu.

Iyo CO₂ igeze ku mibu, ituma itangira gushaka aho umuntu ari. Ni yo mpamvu abantu bakuru bakurura imibu kurusha abana, kuko bahumeka CO₂ nyinshi.

Ibi kandi bituma imibu ikururwa n’ahandi hari CO₂, nk’ahakoreshejwe urubura rwitwa dry ice cyangwa amacupa arimo CO₂ akoreshwa mu mitego ifata imibu.

Nk’uko Heather Ferguson abivuga:

"Mushyize abantu bane hamwe, umuntu umwe ashobora gukurura hafi 90% by’imibu yose."

2. Ubushyuhe bw’umubiri burushaho gukurura imibu

Ubushakashatsi bwerekana ko imibu ikunda ubushyuhe n’ubushuhe, kandi CO₂ ituma ibyo biyikurura kurushaho.

Ni yo mpamvu abagore batwite bakurura imibu inshuro ebyiri kurusha abatwite. Mu gihe cyo gutwita, umubiri ukora cyane, umuntu agahumeka cyane kandi agatanga ubushyuhe bwinshi.

Steve Lindsay, umwarimu muri Kaminuza ya Durham, agira ati:

"Ufite nk’itanura rito imbere mu mubiri wawe; uba ushyushye kurushaho."

Abantu bakoze imyitozo ngororamubiri na bo baba bakurura cyane imibu kubera ko:

bahumeka CO₂ nyinshi,
umubiri uba ushyushye,
banabira ibyuya byinshi.

Abantu bafite imibiri minini na bo bashobora gukurura imibu kubera ko batanga ubushyuhe bwinshi kandi bagahumeka CO₂ nyinshi.

3. Impumuro y’uruhu ni yo igena cyane uwo imibu iruma

Iyo imibu yegereye umuntu (munsi ya metero 10), ikoresha cyane impumuro y’uruhu n’umwuka umuntu ahumeka.

Steve Lindsay avuga ati:

"Ni impumuro, mu by’ukuri, igena uwo umubu uruma. Imibu ibaho mu isi yuzuye imiti n’impumuro."

We n’abandi bashakashatsi bagaragaje ko igitekerezo kivuga ko abantu bafite "amaraso aryoshye" bakurura imibu ari ikinyoma.

Ahubwo, imibu ikururwa n’impumuro yihariye y’uruhu rwa buri muntu.

Ku ruhu rwacu hari za bagiteri zibamo (skin microbiome) zimenagura isukari, amavuta na poroteyine zikabyara imyuka yitwa Volatile Organic Compounds (VOCs). Iyo myuka irenga 500 ishobora kuboneka ku ruhu rw’umuntu, kandi imibu ibasha kuyitandukanya.

Imibu ikururwa cyane n’ibinyabutabire nka:

ammonia,
lactic acid,
ndetse cyane cyane carboxylic acids.

Abashakashatsi bo muri Kaminuza ya Rockefeller muri Amerika bakoze ubushakashatsi ku bantu 64, bambika buri wese umwenda wa nylon amasaha atandatu kugira ngo ukusanye impumuro y’uruhu.

Imibu yahawe amahitamo hagati y’izo mpumuro maze igaragaza ko yakundaga cyane abantu bafite carboxylic acids nyinshi ku ruhu.

Basanze umuntu wakururaga cyane imibu yarushaga uwakururaga nke inshuro 100.

Steve Lindsay avuga ati:

"Uko ukurura imibu ahanini ni ikintu gihamye ku muntu."

Wakwirinda ute kurumwa n’imibu?

Heather Ferguson avuga ko nta bimenyetso bihagije byerekana ko:

kurya tungurusumu,
cyangwa gufata vitamine B,

byirukana imibu.

Ahubwo asaba gukoresha imiti yemejwe nka:

DEET
Picaridin
PMD

Kandi akagira inama yo:

kwambara imyenda miremire yatewe umuti wica udukoko,
gutwikira cyane cyane amaboko n’amaguru kuko ari ho imibu ikunda kuruma,
kongera kwisiga umuti wirukana imibu nyuma yo kubira ibyuya cyangwa nyuma y’amasaha runaka.
Bagiteri zo ku ruhu nazo zigira uruhare

Ubushakashatsi bwa Kaminuza ya Wageningen mu Buholandi bwerekanye ko abantu bakurura cyane imibu itera malaria bafite ubwoko bwa bagiteri ku ruhu butandukanye n’ubw’abandi.

Izo bagiteri zifasha gukora impumuro y’umubiri. Mu by’ukuri, ibyuya ubwabyo nta mpumuro bigira kugeza igihe bagiteri zibitangiye gukora.

Ese gukurura imibu bishobora kuragwa?

Yego.

Ubushakashatsi bwakorewe ku mpanga bwerekanye ko:

impanga zisa (identical twins) zakururaga imibu ku rugero rumwe,
mu gihe impanga zidasa (fraternal twins) zitakururaga imibu kimwe.

Ibi byerekana ko impumuro y’umubiri ikurura imibu ishobora kuba izaragwa.

Si abantu bose bagira uko bitwara kimwe iyo barumwe

Abantu bagira uko bitwara gutandukanye iyo barumwe n’umubu.

Ubushakashatsi ku ngirabuzima fatizo (genes) bwerekanye ko hari isano rikomeye hagati ya genes zigenga ubwirinzi bw’umubiri (immune system) n’uburyo umuntu abyimba cyangwa yumva uburyaryate nyuma yo kurumwa.

Hari abantu batekereza ko bakurura cyane imibu, nyamara mu by’ukuri baruma nk’abandi ariko bakagira uburibwe n’ibibyimba byinshi kurushaho.

Heather Ferguson agira ati:

"Hari abantu batekereza ko barumwa cyane kuko umubiri wabo ubyitabira cyane. Abandi bashobora kurumwa kenshi ariko ntibagaragaze ibimenyetso byinshi."

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Muri bande?



Amategeko n'amabwiriza birkurikizwa